Stwierdzenie nabycia spadku to ważny etap postępowania spadkowego, ale nie zawsze oznacza, że sprawy majątkowe po zmarłym zostały już zakończone.
Jeżeli jest kilku spadkobierców, samo potwierdzenie ich udziałów nie odpowiada jeszcze na pytanie, kto otrzyma mieszkanie, kto samochód, a kto pieniądze zgromadzone na rachunku. Do tego potrzebny jest dział spadku.
To właśnie różnica między stwierdzeniem nabycia spadku a działem spadku jest źródłem wielu nieporozumień. Warto więc wiedzieć, co daje każde z tych postępowań i kiedy potrzebny jest kolejny krok.
Co właściwie potwierdza stwierdzenie nabycia spadku?
Stwierdzenie nabycia spadku odpowiada przede wszystkim na pytanie: Kto jest spadkobiercą i jaki ma udział w spadku?
Przykładowo: po śmierci ojca jego dwoje dzieci dziedziczy po 1/2 spadku.
Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza te udziały. Nie oznacza jednak, że jedno z dzieci otrzymało mieszkanie, a drugie samochód i pieniądze na rachunku bankowym. Dopóki nie zostanie przeprowadzony dział spadku, spadkobiercy mają udziały w całym majątku spadkowym, a nie „przydzielone” konkretne składniki majątku.
Czytaj także: Spadek po śmierci jednego z rodziców – od czego zacząć i o czym pamiętać.
Czym jest dział spadku?
Dział spadku ma odpowiedzieć na inne pytanie: Co konkretnie otrzyma każdy ze spadkobierców?
Może on polegać między innymi na:
- przyznaniu konkretnej rzeczy (np. nieruchomości) jednemu spadkobiercy ze spłatą pozostałych,
- podziale poszczególnych składników pomiędzy spadkobierców,
- sprzedaży majątku i podziale uzyskanych środków,
Dział spadku może być dokonany umownie albo sądownie.
Stwierdzenie nabycia spadku a dział spadku – najważniejsze różnice
| Porównanie | Stwierdzenie nabycia spadku | Dział spadku |
|---|---|---|
| Najważniejsze pytanie | Kto dziedziczy? | Co otrzyma każdy spadkobierca? |
| Ustala | krąg spadkobierców i ich udziały | sposób podziału majątku |
| Dotyczy | praw do spadku | konkretnych składników majątku |
| Rezultat | potwierdzenie udziałów w spadku | przypisanie składników majątku poszczególnym osobom |
| Czy jest zawsze potrzebny? | Zazwyczaj tak, choć może ono nastąpić również w formie aktu poświadczenia dziedziczenia | Nie, jeżeli spadkobiercy nie chcą jeszcze dzielić majątku |
Czy po stwierdzeniu nabycia spadku trzeba zrobić dział spadku?
Nie ma obowiązku przeprowadzania działu spadku od razu po potwierdzeniu praw do spadku.
Spadkobiercy mogą przez pewien czas pozostawać we wspólności majątku spadkowego. Mogą też zdecydować się na dział tylko części spadku – w przypadku działu umownego lub jeżeli zachodzą ważne powody.
W praktyce jednak przy większym majątku albo kilku spadkobiercach przedłużające się pozostawanie we wspólności może powodować problemy, ponieważ współwłasność wynikająca ze spadkobrania to nie tylko prawa, ale też obowiązki (np. koszty utrzymania nieruchomości).
Czy dział spadku odbywa się w sądzie tylko w razie konfliktu?
Nie – sąd rozstrzyga w przedmiocie działu spadku zarówno, gdy dział miałby być sporny, jak również, gdy jest zgodny. Zgodny dział spadku jest dodatkowo premiowany niższymi opłatami sądowymi.
Natomiast nawet w razie dokonania umownego działu spadku, zawsze warto zweryfikować czy to na co się godzimy, jest faktycznie dla nas najlepsze. Sama zgoda wszystkich spadkobierców nie oznacza, że warto podpisywać umowę bez wcześniejszego przeanalizowania sytuacji.
Przy umownym dziale spadku to spadkobiercy określają, jaki majątek jest dzielony i w jaki sposób ma zostać podzielony. Akt sporządzany jest na podstawie przedstawionego stanu prawnego, dokumentów i uzgodnień stron. Notariusz nie prowadzi postępowania działowego w takim rozumieniu jak robi to sąd.
W postępowaniu sądowym sytuacja wygląda inaczej, albowiem skład i wartość spadku ulegającego podziałowi ustala sąd. Sąd rozstrzyga również wzajemne roszczenia spadkobierców, m.in. dotyczące posiadania składników spadku, pobranych pożytków, nakładów na spadek czy spłaconych długów spadkowych.
Co warto sprawdzić przed umownym działem spadku?
Przed podpisaniem umowy warto przede wszystkim ustalić:
- jaki dokładnie majątek wchodzi do spadku,
- jaka jest aktualna wartość poszczególnych składników,
- jakie są udziały poszczególnych spadkobierców,
- czy któryś ze spadkobierców ponosił wydatki na majątek spadkowy,
- czy któryś z nich korzystał wyłącznie z nieruchomości lub innych składników spadku,
- czy istnieją inne wzajemne roszczenia wymagające rozliczenia,
- czy proponowany sposób podziału rzeczywiście odpowiada udziałom spadkobierców.
Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w grę wchodzi nieruchomość o znacznej wartości, kilka nieruchomości, większe środki pieniężne albo bardziej skomplikowany majątek.
Adwokat nie jest potrzebny wyłącznie wtedy, gdy spadkobiercy są ze sobą w konflikcie. Może pomóc również wtedy, gdy wszyscy się zgadzają – właśnie po to, aby przed podpisaniem umowy sprawdzić, czy proponowany sposób podziału uwzględnia cały majątek, udziały spadkobierców oraz wzajemne rozliczenia.
A co, jeżeli spadkobiercy nie mogą się porozumieć lub nie mogą stawić się do notariusza?
W takiej sytuacji każdy ze spadkobierców może wystąpić do sądu z wnioskiem o dział spadku. Nie trzeba więc czekać, aż wszyscy zgodzą się na dokonanie podziału składników majątku spadkowego.
Co ważne, sam fakt skierowania sprawy do sądu nie oznacza jeszcze, że pomiędzy spadkobiercami musi istnieć konflikt. Czasami postępowanie sądowe jest po prostu sposobem na uporządkowanie sytuacji, gdy nie udało się uzgodnić wszystkich szczegółów podziału albo wówczas gdy nie jest możliwe, by wszyscy spadkobiercy brali aktywny udział w czynnościach przed notariuszem.
Czy najpierw trzeba uzyskać stwierdzenie nabycia spadku?
Nie zawsze.
Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku nie zostało jeszcze dokonane i nie sporządzono zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia, sąd może wydać postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku w toku postępowania o dział spadku.
Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie warto łączyć oba etapy. Sposób postępowania powinien zależeć od konkretnej sytuacji rodzinnej i majątkowej.
Najczęstsze pytania
Mam stwierdzenie nabycia spadku. Czy mieszkanie jest już moje?
Jeżeli mieszkanie należy do spadku, a jest kilku spadkobierców, samo stwierdzenie nabycia spadku nie przypisuje mieszkania konkretnej osobie, spadkobiercy są współwłaścicielami. Do przyznania nieruchomości jednej osobie potrzebny jest dział spadku.
Czy dział spadku zawsze wymaga zgody wszystkich spadkobierców?
Nie. Jeżeli nie ma zgody, każdy ze spadkobierców może żądać dokonania działu spadku przez sąd.
Czy można podzielić tylko część spadku?
Tak. Umowny dział spadku może obejmować cały spadek albo tylko jego część. Sądowy dział co do zasady powinien obejmować cały spadek, ale w określonych sytuacjach może zostać ograniczony do jego części.
Czy przed działem spadku warto skonsultować się z adwokatem, jeśli wszyscy się zgadzamy?
Tak, szczególnie gdy spadek obejmuje nieruchomości, większy majątek lub gdy pomiędzy spadkobiercami mogą występować wzajemne rozliczenia. Konsultacja przed podpisaniem umowy może pomóc ustalić, czy proponowany podział rzeczywiście uwzględnia cały majątek i interesy poszczególnych spadkobierców.
Podsumowanie
Stwierdzenie nabycia spadku i dział spadku to dwie różne czynności.
Stwierdzenie nabycia spadku odpowiada na pytanie: „Kto dziedziczy i w jakim udziale?”
Dział spadku odpowiada na pytanie: „Co konkretnie otrzyma każdy ze spadkobierców?”
Dlatego samo stwierdzenie nabycia spadku nie oznacza jeszcze, że majątek po zmarłym został podzielony.
Jeżeli spadkobiercy chcą zakończyć wspólność majątku spadkowego muszą dokonać działu spadku. Przed podjęciem decyzji warto jednak najpierw dokładnie ustalić skład spadku, jego wartość oraz ewentualne rozliczenia między spadkobiercami.
W Kancelarii KARP Adwokaci pomagamy zarówno w przygotowaniu umownego działu spadku, jak i w prowadzeniu sądowych postępowań o dział spadku – również wtedy, gdy spadkobiercy mieszkają poza Polską.